Podaci Instituta GAP o odlasku građana tzv. Kosova u zemlje Evropske unije otvorili su pitanje koje se u Prištini sve teže može zaobići – koliko ljudi uopšte vidi svoju budućnost na Kosovu i Metohiji.
Prema tim podacima, za pet godina građanima tzv. Kosova izdato je oko 250.000 boravišnih dozvola u državama Evropske unije.
Samo tokom 2025. godine izdato je 43.747 dozvola za boravak.
Posebno je upečatljivo to što je oko 73 odsto onih koji su dobili dozvole bilo mlađe od 34 godine, dok je više od 70 odsto izdatih dozvola važilo duže od godinu dana.
Ovi podaci odnose se samo na zemlje Evropske unije, dok u njih nisu uključeni oni koji su otišli u Sjedinjene Američke Države, Kanadu, Australiju ili evropske države koje nisu članice EU.
Mladi odlaze, tzv. Kosovo se prazni
Masovno iseljavanje nije nov problem.
Prema ranijim podacima prištinskih institucija, krajem 2022. godine gotovo 950.000 Albanaca sa Kosova i Metohije živelo je u inostranstvu.
Takođe je objavljeno da se od 2018. do 2022. sa Kosova i Metohije iselilo više od 156.000 ljudi.
Politički analitičar iz Prištine Demiš Šaša ranije je procenio da je u periodu od 2008. do 2018. sa Kosova i Metohije u zemlje Evropske unije emigriralo oko 300.000 ljudi.
Sve to dodatno pojačava strah da tzv. Kosovo ostaje bez velikog dela mladog i radno sposobnog stanovništva.
Ekonomista Safet Grdžaliju ocenio je da podatak o desetinama hiljada novih boravišnih dozvola predstavlja ozbiljan signal za budućnost.
Prema njegovim rečima, problem nije samo u tome što ljudi odlaze, već u tome kakvu budućnost ostavljaju iza sebe.
Odlazak mladih i čitavih porodica slabi lokalne zajednice, ubrzava starenje stanovništva i stvara nove demografske praznine.
Kritike Kurtijeve ekonomske politike
Kritičari vlasti Aljbina Kurtija tvrde da brojke o emigraciji teško mogu da se uklope u poruke o ekonomskom razvoju koje stižu iz Prištine.
Bivša ministarka finansija i nekadašnja poslanica LDK Hikmete Bajrami kritikovala je Kurtijevu ekonomsku politiku, navodeći da tzv. Kosovo i dalje ima ozbiljan problem sa siromaštvom i niskim životnim standardom.
Ona je tvrdila da rast nominalnih ekonomskih pokazatelja ne znači mnogo građanima čije su plate izgubile vrednost zbog visokih cena.
Tzv. Kosovo se i dalje nalazi među delovima regiona sa najnižim prosečnim zaradama i penzijama, dok nezaposlenost, posebno među mladima, ostaje veliki problem.
Natalitet sve niži
Pored iseljavanja, dodatni problem predstavlja i pad nataliteta.
Podaci pokazuju da je prosečan broj dece po ženi među Albancima na Kosovu i Metohiji drastično opao tokom poslednjih decenija.
Dok su žene posle Drugog svetskog rata u proseku rađale po sedmoro dece, taj broj je 2004. pao na oko troje, 2015. na dvoje, a 2024. na oko 1,5 deteta.
Prema podacima citiranim u izvornom tekstu, 1987. godine na Kosovu i Metohiji rođeno je oko 56.000 dece, dok je 2022. rođeno 31.420 beba, od čega je deo rođen u inostranstvu i naknadno upisan u matične knjige.
Istovremeno se smanjuje i prirodni priraštaj.
Sve to stvara ozbiljan demografski problem – mladi odlaze, rađa se manje dece, stanovništvo stari, a privreda ostaje bez radne snage.
U isto vreme nova hapšenja Srba
Dok se u Prištini vodi rasprava o emigraciji i ekonomskim problemima, na severu Kosova i Metohije izvedena su nova hapšenja Srba.
U Zubinom Potoku uhapšeno je devet Srba koje prištinske institucije terete za navodne ratne zločine.
Beograd takve akcije godinama ocenjuje kao pritisak i zastrašivanje srpskog stanovništva, dok vlasti u Prištini tvrde da je reč o sprovođenju istraga za ratne zločine.
U izvornom tekstu ocenjuje se da vlast Aljbina Kurtija političku podršku sve više pokušava da održava oštrom retorikom i akcijama prema Srbima.
To je politička interpretacija autora teksta, dok prištinske vlasti takve tvrdnje odbacuju.
„Većina ne vidi sigurnost i perspektivu“
Novinar i književnik Živojin Rakočević ranije je ocenio da veliki deo Albanaca na Kosovu i Metohiji ne vidi tzv. Kosovo kao izvor sigurnosti i perspektive.
Prema njegovom stavu, najveću korist od postojećeg sistema ima mali sloj ljudi koji raspolaže političkom moći i novcem, dok veliki broj građana budućnost traži na Zapadu.
Rakočević je tzv. Kosovo opisao kao „tanku ljusku bez sadržaja“ koja opstaje zahvaljujući pomoći zapadnih država i novcu koji šalje dijaspora.
Njegova ocena uklapa se u širu sliku koju daju podaci o iseljavanju.
Ako se sadašnji trend nastavi, pitanje više neće biti samo kolike su plate, penzije ili stopa nezaposlenosti.
Biće i pitanje – ko će na tzv. Kosovu uopšte ostati.
Izvor: RT Balkan / Institut GAP
