Prvostepena presuda četvorici nekadašnjih čelnika OVK otvorila je još jednom pitanje uloge teritorije severne Albanije tokom rata na Kosovu i Metohiji.
Specijalizovana veća Kosova u Hagu 16. septembra proglasila su Hašima Tačija, Kadrija Veseljija, Redžepa Seljimija i Jakupa Krasnićija krivim za ratne zločine proizvoljnog hapšenja i lišenja slobode, surovog postupanja, mučenja i ubistva. Tači i Krasnići osuđeni su na po 25 godina zatvora, Veselji na 18, a Seljimi na 13 godina. Presuda je prvostepena i može biti predmet žalbe.
Sud je utvrdio krivičnu odgovornost četvorice optuženih za proizvoljno zatočenje 385 ljudi, surovo postupanje prema 49 osoba, mučenje 303 i ubistvo 96 ljudi. Među žrtvama su bili Albanci za koje se smatralo da su politički protivnici OVK, osobe povezivane sa srpskim vlastima, kao i pripadnici manjina, uključujući Rome i Srbe.
Zločini i na teritoriji Albanije
Posebno je značajno što se u sudskim spisima ne govori samo o objektima na Kosovu, već i o Kukesu i Cahanu u severnoj Albaniji.
Specijalizovano tužilaštvo navelo je da su zločini za koje su četvorica osuđena počinjeni između aprila 1998. i 20. juna 1999. u više opština na Kosovu, ali i u dva područja severne Albanije.
Još je potvrđena optužnica precizirala Kukes i Cahan kao mesta na kojima su pripadnici OVK držali civile i osobe koje nisu učestvovale u borbama.
U predmetu Pjetera Šalje, koji se odnosio upravo na događaje u bivšoj fabrici metala u Kukesu, sud je otišao korak dalje i utvrdio da je taj objekat tokom relevantnog perioda služio kao štab OVK, korišćen za regrutaciju, mobilizaciju i logistiku, ali i kao mesto zatočenja, ispitivanja i zlostavljanja. Šalji je pravosnažno potvrđena krivica za proizvoljno zatočenje, mučenje i ubistvo, a kazna mu je u žalbenom postupku smanjena sa 18 na 13 godina.
Kukes nije bio samo prolazna stanica
Nalazi suda tako ruše predstavu da je sever Albanije tokom rata bio samo pozadina preko koje se prolazilo prema Kosovu.
U slučaju fabrike u Kukesu sud je utvrdio da se radilo o objektu sa više funkcija – od vojne logistike i mobilizacije do zatočenja ljudi za koje se smatralo da sarađuju sa srpskim vlastima ili da nedovoljno podržavaju OVK. Žrtve u tom predmetu bile su pretežno kosovski Albanci.
Predmet protiv Tačija i ostalih obuhvatio je širi obrazac zločina, a sud je utvrdio da su oni značajno doprineli zajedničkom cilju usmerenom protiv ljudi koji su smatrani protivnicima političkih ili vojnih ciljeva OVK.
Da li presuda znači i odgovornost Albanije?
Sama činjenica da su objekti OVK postojali na teritoriji Albanije i da su u njima počinjeni zločini ne znači automatski da je sud ovom presudom utvrdio međunarodnopravnu odgovornost države Albanije.
Specijalizovana veća sudila su pojedincima, a ne Albaniji kao državi. Ono što jeste sudski utvrđeno jeste da su OVK objekti i aktivnosti postojali u severnoj Albaniji i da su se tamo odvijali zatočenje, mučenje i druga krivična dela.
Zbog toga se iz presuda može zaključivati o značaju albanske teritorije za delovanje pojedinih struktura OVK, ali ne i da je ovom konkretnom presudom Albanija formalno proglašena stranom u sukobu.
Rama presudu nazvao „sramotom“
Albanski premijer Edi Rama burno je reagovao na prvostepenu presudu četvorici nekadašnjih lidera OVK.
Nakon izricanja kazni objavio je samo jednu reč – „Marre“, odnosno „sramota“, čime je jasno stavio do znanja da presudu smatra neprihvatljivom. Rama je i ranije javno kritikovao proces pred Specijalizovanim većima i iskazivao podršku optuženima.
Istovremeno, upravo sudski nalazi o Kukesu i Cahanu ostaju jedan od najupečatljivijih delova procesa: zločini za koje su izrečene višedecenijske kazne nisu se završavali administrativnom linijom, već su se odvijali i duboko na teritoriji severne Albanije.
Izvor: Specijalizovana veća Kosova / Specijalizovano tužilaštvo / RTSH
