U samom srcu Užica, u delu grada koji je nekada bio poznat kao Stara varoš, nalazi se skrivena svetinja koju mnogi prolaznici gotovo i ne primete dok joj se ne približe. Reč je o Crkvi Svetog Marka, koja je u jednom periodu bila jedina bogomolja u ovom gradu na Đetinji.
Ovaj hram, koji danas ima status kulturnog dobra od velikog značaja, podignut je, prema dostupnim podacima, 1828. godine, na temeljima starije crkve iz 1721. godine. Njena gradnja vezuje se za vreme vladavine kneza Miloša Obrenovića.
Stručnjaci navode da je na ovom mestu nekada postojala crkva brvnara, izgrađena nakon Požarevačkog mira, kada su hrišćanima u okviru Osmanskog carstva omogućeni određeni verski ustupci, uključujući i pravo na podizanje hramova. Ipak, o izgledu tog prvobitnog objekta nema pouzdanih podataka. Pretpostavlja se da je uništen nakon 1739. godine, tokom odmazde nad srpskim stanovništvom zbog njihove podrške Habzburškoj monarhiji u tadašnjem austro-turskom ratu.
Upečatljiv zvonik
Krajem 19. veka, jugozapadno od crkve podignut je impozantan zvonik, visok 18 metara, koji i danas dominira prostorom i nadvisuje samo zdanje hrama.
Svojim izgledom podseća na sahat-kule karakteristične za orijentalnu arhitekturu, što ovu građevinu čini jedinstvenom u ovom delu Srbije. Upravo taj spoj stilova daje posebnu autentičnost ovom mestu i čini ga važnim simbolom Užica.
Arhitektonsko rešenje crkve oslanja se na tradiciju narodnog graditeljstva, posebno kada je reč o crkvama-brvnarama, dok su pojedini dekorativni i konstruktivni elementi nastali pod uticajem islamske arhitekture. Ovaj spoj stilova rezultat je rada majstora iz oblasti Osata u Bosni, koji su ostavili snažan trag u sakralnoj arhitekturi jugozapadne Srbije.
Unutrašnjost crkve ostavlja snažan utisak prostranosti, iako se radi o relativno malom objektu. Taj efekat postignut je zahvaljujući pažljivo izvedenom drvenom svodu i skladnom rasporedu crkvenog mobilijara.
Svedok duhovnog života
Crkva Svetog Marka predstavlja i važan svedok duhovnog života Užica kroz vekove. U njenoj riznici čuvaju se brojne vredne ikone i bogoslužbeni predmeti, od kojih su neki izloženi u prostoru priprate.
Posebnu vrednost imaju predmeti koje su izrađivali užički majstori, među kojima se izdvajaju radovi lokalnih kujundžija.
Iz ove crkve u Narodni muzej Užice preneta je i značajna ikona Deizisa iz 1829. godine, sa srebrnim okovom koji predstavlja dar užičkog kujundžijskog esnafa. Iz istog perioda potiče i Jerusalimska, odnosno hadžijska ikona.
U riznici se čuvaju i vredni uvezeni predmeti, poput filigranskih krstova, kao i relikvije koje datiraju iz vremena pre obnove hrama.
Pored redovnih bogosluženja, u crkvi se organizuju i predavanja na teme iz oblasti vere, ali i savremenog života posmatranog kroz prizmu pravoslavlja.
Porta koja okružuje hram posebno je uređena i prepoznatljiva po ćilimima koji je krase, a vernici se na tom prostoru često okupljaju i razgovaraju.
Zahvaljujući trudu sveštenstva i vernog naroda, dvorište Crkve Svetog Marka danas važi za jedno od najlepše uređenih u ovom delu Užica, čuvajući duh prošlih vremena i tradiciju koja traje vekovima.
