Iako mnogi misle da je obračun komplikovan, iznos penzije određuje se prema jasno propisanim pravilima. Na visinu primanja utiču godine radnog staža, visina zarade tokom radnog veka, lični koeficijent i vrednost opšteg boda.
Zato je važno razumeti kako funkcioniše penzijski sistem, koje uslove treba ispuniti i na koji način možete okvirno izračunati koliko ćete primati kada odete u penziju.
Kako funkcioniše penzijski sistem u Srbiji
Penzijski sistem u Srbiji zasniva se na principu međugeneracijske solidarnosti. To znači da zaposleni kroz doprinose finansiraju isplatu penzija sadašnjim penzionerima.
Visina penzije nije unapred određena niti jednaka za sve građane. Ona zavisi od podataka koji se prikupljaju tokom čitavog radnog veka, odnosno od toga koliko dugo ste radili, kolike su bile vaše prijavljene zarade i koliki su doprinosi uplaćivani u PIO fond.
Šta najviše utiče na visinu penzije
Na konačan iznos penzije utiču četiri ključna faktora:
- dužina penzijskog staža,
- visina prijavljenih zarada,
- lični koeficijent,
- vrednost opšteg boda.
Što je radni staž duži i što su zarade tokom radnog veka bile veće, to će i buduća penzija biti viša.
Radni staž – prvi uslov za penziju
Staž osiguranja predstavlja ukupan period tokom kojeg su za zaposlenog uredno uplaćivani doprinosi za penzijsko i invalidsko osiguranje.
Za ostvarivanje prava na starosnu penziju potrebno je najmanje 15 godina staža, dok se puna starosna penzija u praksi najčešće ostvaruje nakon oko 40 do 45 godina rada, u zavisnosti od ispunjenih uslova, piše Kurir.
Zarada tokom radnog veka ima veliki uticaj
Mnogi misle da se penzija računa samo na osnovu poslednje plate, ali to nije tačno.
PIO fond posmatra zarade ostvarene tokom radnog veka i poredi ih sa prosečnom zaradom u Srbiji za svaku godinu posebno.
Na osnovu tog poređenja formiraju se godišnji lični koeficijenti koji kasnije ulaze u konačan obračun penzije.
Šta je lični koeficijent
Lični koeficijent pokazuje odnos između vaše zarade i prosečne zarade u Srbiji.
Ako ste određene godine primali prosečnu platu, koeficijent za tu godinu iznosi 1.
Šta se računa u radni staž, a šta ne – mnogi građani greše i gube godine prilikom penzionisanja, više o tome pročitajte OVDE.
Ako ste imali veću platu od prosečne, koeficijent će biti viši, ali zakon propisuje da konačan lični koeficijent ne može biti veći od 3,8, bez obzira na visinu primanja.
Kako se računa penzija – korak po korak
PIO fond obračunava penziju kroz nekoliko jasno definisanih koraka.
1. Izračunava se godišnji lični koeficijent
Za svaku godinu rada poredi se vaša plata sa prosečnom platom u Srbiji.
2. Dobija se ukupan lični koeficijent
Svi godišnji koeficijenti se sabiraju i izračunava se njihov prosek.
3. Primenjuje se formula
Lični koeficijent množi se sa:
- ukupnim penzijskim stažom,
- vrednošću opšteg boda.
Na taj način dobija se konačan iznos penzije.
Šta je opšti bod
Opšti bod predstavlja vrednost koju svake godine određuje država i koja ulazi u formulu za obračun penzije.
Njegova vrednost se redovno usklađuje kako bi pratila inflaciju i ekonomska kretanja, čime se čuva kupovna moć penzionera.
Primer obračuna penzije
Da bi obračun bio jasniji, mogu se pogledati okvirni primeri.
Ako imate 40 godina staža i prosečnu platu
Okvirna penzija iznosi oko 44.000 dinara mesečno.
Ako imate 35 godina staža, penzija bi iznosila oko 38.500 dinara.
Ako ste primali niže zarade
Sa koeficijentom oko 0,6 i 40 godina staža okvirna penzija iznosi oko 26.400 dinara.
Šta ako odete u prevremenu penziju
Prevremena starosna penzija moguća je uz ispunjene zakonske uslove, ali znači i trajno umanjenje primanja.
Penzija se umanjuje za 0,34 odsto za svaki mesec ranijeg odlaska, a maksimalno umanjenje može iznositi 20,4 odsto.
Na primer, odlazak dve godine ranije znači umanjenje od oko 8,16 odsto.
Koji su uslovi za starosnu penziju
Prema važećim pravilima:
- muškarci ostvaruju pravo na starosnu penziju sa 65 godina života,
- žene u 2025. godini sa 63 godine i osam meseci,
- neophodno je najmanje 15 godina penzijskog staža.
Invalidska i porodična penzija
Pored starosne, građani mogu ostvariti pravo i na:
- invalidsku penziju, ukoliko dođe do potpunog gubitka radne sposobnosti,
- porodičnu penziju, koja se isplaćuje članovima porodice preminulog osiguranika.
Kod porodične penzije visina isplate zavisi od broja korisnika i može iznositi od 70 do 100 odsto penzije preminulog osiguranika.
Posebna pravila za žene, preduzetnike i poljoprivrednike
Zakon predviđa posebne odredbe za pojedine kategorije osiguranika.
Ženama se u određenim slučajevima može uvećati staž po osnovu broja dece, dok preduzetnici i poljoprivrednici ostvaruju pravo na penziju u skladu sa visinom doprinosa koje su uplaćivali tokom rada.
Kako da proverite koliko ćete imati penziju
Građani mogu sami da izvrše okvirni obračun koristeći:
- PIO kalkulator,
- portal eUprava,
- evidenciju o uplaćenim doprinosima.
Redovna provera podataka omogućava da se eventualne greške isprave na vreme i da se izbegnu problemi prilikom odlaska u penziju.
Šta je najvažnije da zapamtite
Visina penzije u Srbiji ne zavisi samo od godina rada.
Na konačan iznos utiču:
- dužina radnog staža,
- prijavljene zarade,
- lični koeficijent,
- opšti bod,
- način odlaska u penziju.
Zbog toga stručnjaci preporučuju da zaposleni redovno proveravaju svoje podatke u PIO fondu, prate uplaćene doprinose i koriste dostupne alate za procenu budućih primanja. Tako mogu na vreme da planiraju svoju finansijsku sigurnost u penzionerskim danima.
