Novo istraživanje pokazalo je da osobe čija je telesna težina tokom godina značajno oscilirala mogu izgubiti znatno više mišićnog tkiva od onih koje su održavale stabilnu težinu.
Jo-jo efekat podrazumeva cikluse strogih dijeta, naglog gubitka kilograma i njihovog ponovnog vraćanja. Takav obrazac čest je kod restriktivnih režima ishrane koje je teško dugoročno održavati.
Istraživači sa Univerziteta Kalifornije u San Francisku pratili su 1.433 osobe tokom četiri godine. Učesnici su imali prosečno oko 61 godinu, a promene njihove telesne težine beležene su tokom 48 meseci. Na kraju istraživanja posebno je analizirana mišićna masa natkolenice.
Rezultati su pokazali da su osobe čija je težina oscilirala izgubile u proseku 3,71 odsto volumena mišića natkolenice, dok je kod onih sa stabilnijom težinom gubitak iznosio oko 1,03 odsto. To znači da je gubitak mišićnog tkiva u grupi sa jo-jo efektom bio gotovo četiri puta veći.
Zanimljivo je da se na kraju istraživanja ukupna telesna težina učesnika nije značajno razlikovala od početne. Ipak, sastav njihovog tela mogao je biti drugačiji – sa manje mišića i potencijalno većim udelom masnog tkiva.
Zašto se gube mišići tokom dijete?
Kada se unos kalorija značajno smanji, telo energiju ne dobija samo iz masnih rezervi. U određenim okolnostima može početi da koristi i nemasno tkivo, uključujući mišiće. Rizik je veći kod veoma restriktivnih dijeta, brzog mršavljenja, nedovoljnog unosa proteina i nedostatka treninga snage.
Kada osoba ponovo počne da dobija kilograme, masne naslage mogu se relativno brzo vratiti, dok se izgubljena mišićna masa ne obnavlja nužno istim tempom. Zato ista brojka na vagi ne mora da znači da je telo u istom stanju kao pre dijete.
Upravo zbog toga stručnjaci upozoravaju da se uspeh mršavljenja ne bi trebalo procenjivati samo prema telesnoj težini ili indeksu telesne mase. Važno je pratiti i očuvanje mišića i fizičke snage.
Gubitak mišića nije samo pitanje izgleda
Mišići imaju važnu ulogu u svakodnevnom funkcionisanju. Pomažu pri hodanju, održavanju ravnoteže, stabilnosti zglobova i očuvanju pokretljivosti. Mišićno tkivo takođe učestvuje u regulisanju nivoa šećera u krvi.
Gubitak mišićne mase može biti posebno značajan sa godinama, kada se ona prirodno smanjuje. Česte stroge dijete i periodi fizičke neaktivnosti mogu dodatno doprineti tom procesu.
Ipak, istraživanje ne dokazuje da je gubitak mišića nužno trajan. Naučnici su utvrdili da se mišićna masa tokom četiri godine nije spontano vratila zajedno sa kilogramima, ali nisu ispitivali da li bi se mogla obnoviti ciljanim treningom snage i odgovarajućom ishranom.
Takođe, budući da je istraživanje posmatračko, ono pokazuje povezanost između oscilacija telesne težine i gubitka mišića, ali ne može sa sigurnošću dokazati da su same dijete i vraćanje kilograma direktan uzrok. Na rezultate su mogli uticati i način ishrane, brzina mršavljenja, unos proteina, fizička aktivnost i drugi faktori.
Kako sačuvati mišiće tokom mršavljenja?
Mršavljenje samo po sebi nije problem i može doneti brojne zdravstvene koristi, posebno kod osoba koje imaju višak kilograma. Međutim, važno je birati održiv pristup umesto ekstremnih i kratkotrajnih dijeta.
Za očuvanje mišićne mase posebno su važni postepeno mršavljenje, dovoljan unos proteina i trening snage. Vežbe sa sopstvenom težinom, elastičnim trakama ili tegovima mogu pomoći da mišići ostanu aktivni tokom kalorijskog deficita.
Korisne su i aktivnosti poput hodanja, plivanja i vožnje bicikla, ali je za očuvanje mišića važno uključiti i vežbe koje ih direktno opterećuju.
Na kraju, vaga ne pokazuje kompletnu sliku. Dve osobe mogu imati istu telesnu težinu, a potpuno različit odnos mišićne i masne mase. Zato je dugoročno važnije usmeriti se na zdravije navike, očuvanje snage i smanjenje masnog tkiva, umesto na brzo skidanje što većeg broja kilograma.
