„Zemljotres u Bačkoj predstavlja lokalizovan i umeren događaj koji je u skladu sa poznatim seizmotektonskim karakteristikama Panonskog basena, bez povezanosti sa udaljenim seizmičkim zonama i bez indikacija za razvoj jačih potresa u kratkom vremenskom periodu“, rekla je Ljiljana Vućić Glavatović, v. d. direktora Republičkog seizmološkog zavoda, povodom zemljotresa registrovanih juče u ranim jutarnjim satima u Srbiji, sa epicentrom u rejonu Sombora, tačnije u Bezdanu.
„Nije trusno, ali nije ni mirno područje“
Na konstataciju da područje Bačke nije poznato kao trusno, Vućić Glavatović kaže da je tačno da područje Bačke ne spada u izrazito seizmički aktivne delove regiona, ali to ne znači da je aseizmično.
„Seizmičnost severozapadne Srbije vezana je za Panonski basen, koji predstavlja staru tektonsku depresiju sa složenom geološkom strukturom. U toj sredini postoje brojne manje rasedne strukture, koje su uglavnom relikti ranijih geodinamičkih faza i povremeno se aktiviraju usled savremenih naponskih procesa u Zemljinoj kori – kaže Ljiljana Vućić Glavatović.
Dodaje da se naponi koji deluju na ovaj prostor prenose iz šireg tektonskog sistema Balkana, ali se u Panonskom basenu oni oslobađaju kroz slabije i lokalizovane zemljotrese.
„Zbog toga su zemljotresi u Bačkoj ređi i najčešće umerenog intenziteta. Istorijski podaci potvrđuju upravo tu karakteristiku – dugi vremenski razmaci između zemljotresa, ali ne i njihovo odsustvo – kaže sagovornica.
„Drugi zemljotres posle nekoliko minuta očekivan“
Devet minuta nakon zabeleženog zemljotresa u Bezdanu od 4,1 stepena po Rihteru, usledio je drugi, znatno slabiji, jačine 2,5 stepeni po Rihteru, a onda i treći od 1,6. Nameće se pitanje da li je potres koji je usledio nekoliko minuta kasnije još jedan zemljotres ili smirivanje tla?
„Potres koji je registrovan nekoliko minuta nakon zemljotresa magnitude 4,1 jedinica Rihterove skale predstavlja naknadni zemljotres, a ne samo smirivanje tla. U seizmološkom smislu, reč je o još jednom zemljotresu sa sopstvenim parametrima – epicentrom i magnitudom, ali koji je direktno povezan sa prvim registrovanim zemljotresom. Nakon inicijalnog oslobađanja seizmičke energije, dolazi do redistribucije napona u okolnoj stenskoj masi, usled čega se javljaju slabiji potresi u istoj epicentralnoj zoni. Ovakav niz događaja predstavlja uobičajen i očekivan proces postepenog uspostavljanja nove ravnoteže u Zemljinoj kori i tipičan je za ponašanje seizmičkih izvora nakon umerenih zemljotresa – objašnjava Ljiljana Vućić Glavatović.
Zemljotres od 4 stepena izaziva zveckanje prozora i pomeranje lakših predmeta
Zemljotresi magnitude oko 4 stepena Rihterove skale spadaju u kategoriju umerenih zemljotresa, ali sa stanovišta efekata na terenu, po rečima naše sagovornice, najčešće izazivaju intenzitet 4-5 stepeni Merkalijeve skale.
„Stanovništvo ih oseti, mogu izazvati zveckanje prozora, pomeranje lakših predmeta i uznemirenost stanovništva, ali ne dovode do konstruktivnih oštećenja objekata. Efekti su, po pravilu, ograničeni na kratkotrajno podrhtavanje bez trajnih posledica. Eventualne posledice ograničene su na vrlo male, kozmetičke efekte, i to uglavnom na slabije građevine. U inženjerskom smislu, ovakvi zemljotresi ostaju znatno ispod nivoa opterećenja za koje se objekti projektuju – ističe v. d. direktora Republičkog seizmološkog zavoda.
U narednim satima registrovani su zemljotresi na grčko-albanskoj granici i na Kritu. Na pitanje da li su povezani sa zemljotresom u Bezdanu, Ljiljana Vućić Glavatović kaže da nisu.
„Pomenuti zemljotresi nisu međusobno povezani, iako vremenski bliski, dešavaju se u potpuno različitim seizmotektonskim zonama. Područje Grčke i Egejskog mora predstavlja jedan od seizmički najaktivnijih regiona Evrope, gde dominira direktna interakcija tektonskih ploča, dok se zemljotres u Bezdanu dogodio u unutrašnjem delu kontinentalne kore, u okviru Panonskog basena. U seizmologiji je važno naglasiti da prostorno udaljeni zemljotresi nemaju uzročno-posledičnu vezu, osim u retkim slučajevima na globalnom nivou kod veoma jakih potresa, što ovde nije slučaj – objašnjava ona.
Da li brojimo sitno do jakog zemljotresa u Šumadiji?
U javnosti se već godinama priča o tome da će u bliskoj budućnosti, tačnije u narednih desetak godina, Šumadiju pogoditi jak zemljotres. Od tih prvih najava da će biti u narednih desetak godina, prošlo je pet godina. Koliko su takve tvrdnje utemeljene i da li se zemljotresi mogu predvideti?
„Tvrdnje o „predstojećem jakom zemljotresu“ u određenom regionu, uključujući Šumadiju, ne mogu se smatrati pouzdanim u naučnom smislu. Savremena seizmologija ne raspolaže metodama koje omogućavaju tačno vremensko predviđanje zemljotresa. Ono što je moguće jeste procena seizmičkog hazarda, odnosno verovatnoće da se u određenom području, u dužem vremenskom periodu, jave zemljotresi određene jačine. Takve procene zasnivaju se na istorijskim podacima, geološkim istraživanjima i statističkim modelima, ali ne daju odgovor na pitanje kada će se zemljotres dogoditi.
Šumadija, kao deo centralne Srbije, zaista ima viši nivo seizmičke aktivnosti u odnosu na sever zemlje, ali to ne znači da se može predvideti konkretan događaj. U tom smislu, najvažniji aspekt zaštite nije predikcija, već primena seizmičkih standarda u gradnji i edukacija stanovništva – kaže Ljiljana Vućić Glavatović.
