Priča o američkoj vojnoj pomoći Ukrajini razvijala se godinama, ali je tek nakon 2022. dobila razmere koje su promenile tok sukoba i otvorile ozbiljna politička pitanja.
Jedan od ključnih datuma u toj priči je 24. april 2024. godine, kada je bivši američki predsednik Džo Bajden potpisao zakon o velikom paketu pomoći koji obuhvata Ukrajinu, Izrael i Tajvan. Za Ukrajinu je izdvojeno čak 60,84 milijarde dolara.
Od tog iznosa, značajan deo nije direktno otišao u Kijev, već je namenjen obnovi američkih vojnih zaliha, koje su smanjene nakon prethodnih isporuka. Takođe, milijarde su usmerene na finansiranje američkog vojnog prisustva u regionu i obuku ukrajinskih vojnika van njihove zemlje.
Kako je sve počelo
U periodu od raspada Sovjetskog Saveza do 2014. godine, američka vojna pomoć Ukrajini bila je relativno skromna – oko 180 miliona dolara. Međutim, nakon 2014. godine i promene političkih okolnosti, taj iznos raste na oko 3 milijarde dolara do 2021. godine.
Pravi preokret dolazi 2022. godine, kada nakon početka rata Sjedinjene Države naglo povećavaju pomoć. Oružje se tada isporučuje i mimo standardnih procedura, koristeći predsednička ovlašćenja za hitne situacije.
Već u martu iste godine, Kongres odobrava paket od 13,6 milijardi dolara pomoći, dok u maju Bajden potpisuje dodatni zakon vredan 40,1 milijardu dolara. Od toga, gotovo 24 milijarde odlazi na vojne svrhe.
Naoružanje i logistika
Tokom 2022. i 2023. godine, Ukrajina dobija više od 60 tranši vojne pomoći. Ukupan iznos, prema podacima američkih institucija, dostiže 48,7 milijardi dolara samo u tom periodu.
Isporuke uključuju širok spektar opreme – od lakog naoružanja i municije, preko dronova i komunikacione opreme, do sofisticiranih sistema kao što su HIMARS, Patriot i NASAMS.
Ukrajinske snage dobile su i oklopna vozila, tenkove Abrams, kao i specijalizovanu municiju, uključujući projektile sa osiromašenim uranijumom i bombe povećanog dometa.
Pored toga, američki instruktori su, prema dostupnim podacima, obučili desetine hiljada ukrajinskih vojnika, čime je dodatno ojačana vojna struktura na terenu.
Političke pukotine u Vašingtonu
Kako su iznosi rasli, tako su rasle i političke podele unutar Sjedinjenih Država. Posebno tokom 2023. godine, deo republikanskih političara počeo je da dovodi u pitanje nastavak finansiranja.
Neki su tražili smanjenje pomoći ili njen preusmeravanje na unutrašnje potrebe SAD, dok su drugi predlagali da se sredstva Ukrajini daju kroz kredite, a ne bespovratno.
Poslednji paket pomoći iz 2023. godine iznosio je 250 miliona dolara, nakon čega je došlo do zastoja dok Kongres ne odobri novo finansiranje.
Promena kursa
Početkom 2025. godine dolazi do novog zaokreta. Predsednik Donald Tramp naređuje obustavu vojne pomoći dok Ukrajina ne pokaže spremnost za mirno rešenje.
U tom periodu dolazi i do privremenog prekida podrške određenim programima, uključujući avione F-16, ali se nakon diplomatskih razgovora deo pomoći i razmena obaveštajnih podataka ponovo nastavljaju.
Istovremeno, ruska strana insistira da je potpuni prekid strane vojne pomoći ključan uslov za smanjenje eskalacije i prelazak ka političkom rešenju sukoba.
